FANDOM


Smallwikipedialogo.png

Park Kultury i Wypoczynku – las komunalny o charakterze naturalnym[1] w Gliwicach, położony na terenie dzielnicy Zatorze, założony w XVII wieku. Należy do leśnego Pasa Ochronnego GOP[2]. Według Waloryzacji przyrodniczej Gliwic park jest obszarem przyrodniczo cennym zwłaszcza dla ornitofauny i proponowane jest objęcie go ochroną w formie obszaru chronionego krajobrazu[3].

Nazwa Edytuj

Nazwa las miejski (niem. Stadtwald) pojawia się już na mapie z 1812 roku[4]. Nazwę Stadtwald nosiła też cała dzisiejsza dzielnica Zatorze[5]. Wytyczona w 1904 roku ulica Okrzei nosił nazwę Stadtwaldstraße[6]Błąd skryptu.

Po 1945 roku została ustanowiona nazwa Park Kultury i Wypoczynku[7]. Pełna nazwa to Park Kultury i Wypoczynku dla miast Gliwice-Zabrze[8], skrótowo Park Gliwice-Zabrze[1]. Od 1992 roku jest to również Las Komunalny[9]. Inne nazwy to: Las Żorek (Siorek[10]), Park Leśny[11] i Lasek Chorzowski[7].

Obszar Edytuj

Park znajduje się we wschodniej części Gliwic. Jego granice wyznaczają:

  1. Od zachodu: Cmentarz Lipowy i Nowy cmentarz żydowski
  2. Od południa: ulice Brzozowa i Chorzowska
  3. Od północnego-wschodu: Aleja Jana Nowaka-Jeziorańskiego
  4. Od północy: pola uprawne

Przy ulicy Karola Szymanowskiego przecinającej park znajdują się ruiny fundamentów, które najprawdopodobniej są pozostałościami niemieckiego magazynu amunicji[7].

W obrębie parku znajduje się siedem wzniesień o wysokości do kilkunastu metrów, będących pozostałością po kulochwytach dawnej strzelnicy[7]. Przez park przebiegają przydrożne rowy melioracyjne[12]. Park przecięty jest też ścieżką dydaktyczną z kilkunastoma tablicami przedstawiającymi najczęściej występujące gatunki drzew w parku. Ścieżka ma 975 m długości i przebiega pomiędzy placem zabaw przy ul. Brzozowej i placem zabaw przy ul. Horsta Bienka[13].

Powierzchnia Edytuj

  • 1865 – 1612 mórg[14] (ok. 412 ha),
  • 1885 – 1608 mórg[15] (411 ha[16]),
  • 1931 – 350 ha[17],
  • Po 1945 – 364 ha[18]Błąd skryptu,
  • 2008 – ok. 224 ha[10],
  • 2010 – 197,6 ha[9]

Drzewostan Edytuj

Dominują drzewa liściaste (głównie buki i dęby – ich siedliska tu dominują), ale gdzieniegdzie są też obecne gatunki iglaste[10]. Na terenie parku przeprowadza się cięcia sanitarne drzew[8]. Na niewielkich powierzchniach zachowały się starsze drzewostany, dominują lasy ze sztucznego odnowienia[20]. Kształtują się w obrębie tego lasu siedliska grądów, borów mieszanych oraz fragmenty łęgów i wilgotnych borów trzcinnikowych[1]. W XIX wieku w lesie miejskim występowały buki, wierzby białe, olchy, jesiony, klony, kasztanowce, robinie akacjowe, sosny, modrzewie, miłorząb i dęby. Na jego terenie istniał drzewostan bukowy i iglasty z przewagą sosny[21]Błąd skryptu. Współcześnie w lesie sadzonych jest około 20 tys. drzew rocznie w celu skompensowania wycinki drzew osiągających wiek rębności, przebudowy drzewostanów oraz uzupełniania ubytków wycinanych podczas cięć sanitarnych[10]. W 2008 roku wycięto w nim 2443 drzew, a posadzono 23 855 sadzonek[22].

Fauna Edytuj

W gliwickim lesie można spotkać sarny, zające i dziki[23]. W 1912 roku na terenie lasu miejskiego została po raz pierwszy znaleziona ćma z gatunku Alcis repandata[24]. Na drzewach znajduje się ponad 300 budek dla ptaków, które w 2007 roku zajęło 200 ptaków (sikorki, kowaliki, muchołówki, pleszki]] i pełzacze), ale także wiewiórki i myszy[12].

Historia Edytuj

Karte Gleiwitzer Stadtwald 1812

PKiW – Las Miejski na mapie z 1812 roku

Pierwsze wzmianki o lesie na tym terenie pochodzą ze średniowiecza[25], ale nie należał wtedy do Gliwic. Początek parku koło ulicy Chorzowskiej sięga XVII wieku, z którego pochodzi kronika miasta wspominająca o lasach komunalnych[9].

Las na tym terenie jest zaznaczony na mapie z 1736 roku[26].

Archiwum rejencji opolskiej z lat 1814-17 wspomina, że lasy miejskie Gliwic składały się z trzech obwodów: Siorek, Stary Las i las Żernicki[10].

W latach 1810-1910 populacja Gliwic wzrosła 22-krotnie (1810: 2 990[27], 1910: 66 981[28]), a miasto wchłaniało tereny podmiejskie[21]Błąd skryptu. Dzielnica Zatorze powstała na początku XX wieku[29]. W drugiej połowie XIX wieku rozwój Gliwic oparto o koncepcję „miasta-ogrodu” – rejony zamieszkane miały być usytuowane wśród zieleni. Istotną rolę w tych planach odgrywała Palmiarnia Miejska i Las Miejski[30].

W końcu XIX wieku dzięki zameczkowi leśnemu ten teren leśny stał się bardziej popularny[25]. W 1864 roku miasto sprzedało część lasu o powierzchni 206 mórg za 25 000 talarów[31]Błąd skryptu, a 8 listopada 1866 roku miasto sprzedało kolei 62 morgi lasu miejskiego za 4650 talarów[32]. 7 grudnia 1868 roku huraganowy wiatr zniszczył dużą połać lasu[33], około 800 drzew[34]Błąd skryptu. 19 kwietnia 1903 roku wiatr powalił 2000 drzew[35]Błąd skryptu. 3 i 18 lipca 1905 roku doszło do pożarów w miejskim lesie[36]. 2 lipca 1909 roku na terenie lasu odbyły się X Niemieckie Igrzyska Młodzieży, w których rywalizowały 254 szkoły z całych Niemiec. Szacuje się, że w igrzyskach uczestniczyło 50 tysięcy osób[37]Błąd skryptu. W 1910 roku przy Zameczku Leśnym powstał prowizoryczny pas startowy, na którym rozegrano wyścig motocyklowy[38]Błąd skryptu.

W czasie II wojny światowej w pomieszczeniach Zameczku Leśnego była skoszarowana część robotników przymusowych pracujących w pobliskiej parowozowni[39]. Na terenie lasku prawdopodobnie istniał niemiecki magazyn amunicji. Po wojnie zdetonowano tu znalezioną amunicję. Na tym terenie też polskie wojsko niszczyło konfiskowaną broń oraz detonowało niewybuchy z innych części kraju[7].

Po 1945 roku park miał 364 ha, a Zameczek Leśny odwiedzało od 15 do 20 tys. osób[18]Błąd skryptu. W 1954 roku powołano komitet budowy Parku Kultury i Wypoczynku[40]. W 1970 roku przez środek parku przeprowadzono Szlak Husarii Polskiej[7].

Pierwsze plany powojenne zagospodarowania tych terenów to lata 1992-2001, a następne w latach 2002-2012[9]. 1 listopada 2004 roku kosztem 5,17 ha lasu, czyli 2,5% jego powierzchni powiększono Cmentarz Lipowy. Zostawiono w tym miejscu 55 drzew iglastych i 2540 krzewów iglastych i liściastych[41]. 2 maja 2012 roku doszło w parku do pożaru, w którym spłonęło kilkaset metrów kwadratowych podszytu[42].

Obiekty Edytuj

Zameczek Leśny

Projekt Zameczku Leśnego został złożony przez Eugena Kohna w 1895 roku w firmie Georga Lüthge. Była to kawiarnia w stylu angielsko-chińskim[21]Błąd skryptu. 29 lipca 1896 roku został uroczyście otwarty[43]Błąd skryptu. W 1950 roku stał się on siedzibą przedsiębiorstwa Budowy Przemysłu Ciężkiego w Gliwicach. W latach 1959-1962 występował w nim kabaret Czarny Kot. W latach 1960-1976 należał do Gliwickich Zakładów Gastronomicznych, a potem do spółdzielni Społem. W 2010 roku po procesie sądowym przyznano go miastu[7].

Sztuczny tor kolarski

Tor kolarski miał 400 m długości, 8 szerokości. Został otwarty 12 września 1897 roku i był największym takim obiektem w Niemczech. Tor został zbudowany z drewna, miał powierzchnię 33 000 m², a jego trybuny mogły pomieścić 3100 widzów, w tym 800 w części zadaszonej i 2300 na odkrytych trybunach[44]Błąd skryptu.

Pozostałe
  • muszla koncertowa – otwarta 12 września 1897[45]Błąd skryptu,
  • ścieżka edukacyjna – zespół 12 tablic z opisem fauny lasu[23], zbudowanych w 2011 roku,
  • 2 place zabaw – jeden przy ul. Brzozowej, drugi przy Horsta Bienka[46],
  • nieczynny basen – założony w latach międzywojennych, z fontanną i rzeźbą Trzech dziewcząt, autorstwa rzeźbiarza Hansa Breittenbacha[7],
  • kort tenisowy – otwarty w latach międzywojennych, obecnie nie istnieje,
  • leśniczówka,
  • lotnisko – zbudowane w 1910, obecnie nie istnieje[7]. Startował z niego inżynier Claude Dornier eksperymentując z samolotami pozwalającymi na wzniesienie się do 50 m[38]Błąd skryptu.
  • przystanek linii kolejowej położony przy Zameczku Leśnym[47],
  • zajezdnia tramwajowa zlikwidowana w maju 1972[48].

Turystyka Edytuj

szlaki turystyczne piesze
  • Szablon:Szlak Szlak Husarii Polskiej – wytyczony przez księdza Jerzego Pawlika w latach 1969-70 z okazji 286. rocznicy odsieczy wiedeńskiej[49]. Jego gliwicka część zaczyna się w Żernikach, przechodzi przez Szobiszowice i kieruje się w stronę centrum[50]. Nie stanowi on dokładnego odwzorowania trasy przemarszu Jana III Sobieskiego, bowiem wyznaczono go tak, by biegł przez tereny o walorach przyrodniczych[51].
trasy rowerowe[52]

Przypisy Edytuj

  1. 1,0 1,1 1,2 Krzysztof Jędrzejko: Mchy (bryopsida) Górnośląskiego okręgu przemysłowego i leśnego pasa ochronnego wobec antropopresji. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1990, s. 19. ISBN 8304032953.
  2. Uchwała nr XVI/66/71 Miejskiej Rady Narodowej w Gliwicach. [dostęp 28 września 1971].
  3. www.gddkia.gov.pl: Raport o oddziaływaniu na środowisko węzła "Sośnica" na skrzyżowaniu autostrad A1 i A4. 2006. s. 14.
  4. Situations Plan der Stadt Gleiwitz mit ihren Vorstaedten und Umgebungen im Jahre 1812. Gliwice: Oberschlesische Lichtpaus- und Plandruck Anstalten, 1911.
  5. Załącznik do Uchwały Nr XXII/476/2012 Rady Miejskiej w Gliwicach z dnia 23 sierpnia 2012 r. 2011.
  6. Dudziński 2012 ↓, s. 53.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 7,6 7,7 7,8 Marian Jabłoński: Złote lata Waldschlossen. [dostęp 29 lutego 2012].
  8. 8,0 8,1 Andrzej Szefer, Józef Antosz: Gliwice: zarys rozwoju miasta i okolicy : praca zbiorowa. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1976, s. 460.
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 mzuk.pl: Lasy Komunalne. [dostęp 2012].
  10. 10,0 10,1 10,2 10,3 10,4 Porządki w lesie. „Miejski Serwis Informacyjny”. 30/2008, s. 5, 24 lipca 2008. ISSN 1642-1108. 
  11. Gliwice. W: Maria Irena Mileska: Słownik geograficzno-krajoznawczy Polski. Wydawnictwo Naukowe PWN. ISBN 83-01-09822-8.
  12. 12,0 12,1 Parki, skwery, zieleńce. „Miejski Serwis Informacyjny”. 30/2007, s. 7, 26 lipca 2007. ISSN 1642-1108. 
  13. gliwice.naszemiasto.pl: W parku przy ulicy Chorzowskiej powstanie ścieżka dydaktyczna. [dostęp 2010-06-23].
  14. Felix Triest. Topographisches Handbuch von Oberschlesien: Zur Auftrage der Königlichen Regierung und nach amtlichen Quellen herausgegeben. , s. 479, 1865. Wrocław. OCLC 315739117. 
  15. wyd. pod red. F. Sulimierskiego, B. Chlebowskiego, J. Krzywickiego i W. Walewskiego: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. T. II. Warszawa: 1880-1902, s. 593.
  16. na podstawie spisu miar na początku słownika
  17. Jahrbuch des Schlesischen Forstvereins für 1931. Wrocław: 1931, s. 173.
  18. 18,0 18,1 Jodliński 2006 ↓, s. 79.
  19. Tablice informacyjne w lesie
  20. Acta biologica, Tomy 5-7. , s. 145, 1978. Uniwersytet Śląski. 
  21. 21,0 21,1 21,2 Jodliński 2006 ↓, s. 73.
  22. MZUK Gliwice: Gliwice: Pielęgnacja lasu komunalnego w Gliwicach w 2008 r.. 5 grudnia 2007. [dostęp 2013-09-28].
  23. 23,0 23,1 infogliwice.pl: Nauka poszła w las. [dostęp 28 września 2011].
  24. Mitteilungsblatt für Insektenkunde. , s. 14, 1958. Berlin. OCLC 213809263. 
  25. 25,0 25,1 Jacek Madeja: Zameczek i las mają szansę ożyć. [dostęp 28 maja 2008].
  26. Johann Wofgang Wieland: Principatus Silesiae Oppoliensis exactissima Tabula geographica, sistens Circulos Oppoliensem, Ober-Glogau Gros Strehliz, Cosel, Tost, Rosenberg, Falckenberg & Lubleniz. 1736. Szablon:Lang
  27. Andrzej Szefer, Józef Antosz: Gliwice: zarys rozwoju miasta i okolicy : praca zbiorowa. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1976, s. 139.
  28. Liczba mieszkańców Gliwic w 1910 roku Szablon:Lang. gov.genealogy.net.
  29. Załącznik nr 1 do Uchwały Nr XXXI / 956 / 2009 Rady Miejskiej w Gliwicach. [dostęp 17 grudnia 2009].
  30. www.muzeum.gliwice.pl: Pruskie i niemieckie Gliwice.
  31. Schmidt 2009 ↓, s. 55.
  32. Benno Nietsche: Geschichte der Stadt Gleiwitz. Raschor Paul, 1886, s. 356.
  33. Tomasz Dudziński: Gruss aus Gleiwitz cz.V. [dostęp luty 2012].
  34. Schmidt 2009 ↓, s. 58.
  35. Dudziński 2012 ↓, s. 50.
  36. www.gliwiczanie.pl: Gliwicka straż pożarna – kalendarium pożarów. [dostęp 2013-09-20].
  37. Dudziński 2012 ↓, s. 61.
  38. 38,0 38,1 Dudziński 2012 ↓, s. 63.
  39. Stanisław Brzana. Krótki zarys historii ZNLE. „Zeszyty Gliwickie”. 9, 1972. 
  40. Tomasz Dudziński: Gruss aus Gleiwitz, cz.XI. [dostęp marzec 2012].
  41. gliwice.naszemiasto.pl: Nowa część Cmentarza Lipowego zostanie oddana do użytku 1 listopada. [dostęp 2004-10-28].
  42. info-poster.eu: Pożar w gliwickim Parku Kultury i Wypoczynku!. [dostęp 2 maja 2012].
  43. Dudziński 2012 ↓, s. 39.
  44. Jodliński 2006 ↓, s. 77.
  45. Dudziński 2012 ↓, s. 41.
  46. www.mzuk.gliwce.pl: Place zabaw. [dostęp 2012].
  47. Przemysław Nadolski: Zarys dziejów komunikacji tramwajowej w Gliwicach (do 1945 r.). 2010.
  48. Tomasz Dudziński: Gruss aus Gleiwitz cz.XII. [dostęp luty 2012].
  49. Paweł Wieczorek: Szlak Husarii Polskiej.
  50. gliwice.pttk.pl: Szlak Husarii Polskiej.
  51. Jerzy Pawlik: Szlak Husarii Polskiej. Wydawnictwo PTTK "Kraj", 1985, s. 7. ISBN 8300006346.
  52. Trasy rowerowe w Gliwicach- mapa.

Bibliografia Edytuj

  • Waldschlossen (Zameczek Leśny). W: Leszek Jodliński: Gliwice znane i nieznane: zabytki Gliwickich Dni Dziedzictwa Kulturowego, Tom 2. Muzeum w Gliwicach, 2006. ISBN 9788389856333.
  • Jacek Schmidt: Kalendarium. Daty i wydarzenia z historii Gliwic i okolicy 1250 – 1945. Gliwice: PG Electronics, 2009. OCLC 643443155.
  • Tomasz Dudziński: Gruss aus Gleiwitz, cz.VI. Gliwice: 2012.

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.

Więcej z Fandomu

Losowa wiki